Deze week begonnen in de Verenigde Staten de primaries traditioneel met een caucus in Iowa. De Republikeinse voorverkiezingen moeten een uitdager voor Obama opleveren bij de presidentsverkiezingen van november 2012. Eigenlijk beschikt Obama over niet al te beste kaarten. Nog nooit heeft de economische crisis dieper gesneden in het weefsel van de modale Amerikaan, zelfs in vergelijking met de Grote Depressie van de jaren dertig. Sinds Franklin D. Roosevelt geraakte geen enkele zittende president herverkozen met zulke hoge werkloosheidscijfers als vandaag. Heel wat van de jonge, progressieve kiezers die in 2008 aan Obama's lippen hingen, zijn ontgoocheld dat zijn change niet snel of radicaal genoeg is.
Toch leidt Obama in bijna elke landelijke peiling. Hij houdt zijn belangrijkste Republikeinse uitdager, Mitt Romney, met 2 à 3 procentpunten achter zich. De andere Republikeinse kandidaten komen voorlopig nauwelijks voor in de tabellen.
Videotapes zonder geluid
De Republikeinse partij, of de Grand Old Party (GOP), heeft nochtans de reputatie een van de meest geoliede politieke machines te zijn. Maar de motor sputtert.
De partij is het slachtoffer van haar eigen tactiek. De partijbonzen van de GOP beseften begin 2011 al dat ze niet meteen een geschikte uitdager voor Obama in huis hadden. Karl Rove, de ‘master of spin', ging volgens zijn beproefd recept aan het werk. De checklist voor de ideale kandidaat is eenvoudig: conservatief, hecht veel belang aan familiewaarden, diepgelovig, afkerig van de overheid en belastingen en creatief met het taalgebruik van Joe Sixpack. Opmerkelijk is dat Republikeinse spindoctors eerst videofragmenten van mogelijke kandidaten zonder geluid (!) tonen aan testpanels. Dat levert in hun ogen meestal de beste kandidaat op. Rick Perry, de diepchristelijke gouverneur van Texas, werd zo de hoop van conservatief Amerika. Vorige zomer piekte Perry in de peilingen. Maar toen het geluid aanging, stapelden de blunders zich op. In Iowa haalde hij nog amper 10 procent, in de polls strandt hij op 6 procent.
In Iowa stemde 25 procent op establishmentkandidaat en oudgediende Mitt Romney, een veteraan van vele oorlogen. De relatief onervaren, ultrareligieuze aartsconservatief Rick Santorum haalde ook 25 procent. De onderbuik van de Republikeinse partij is duidelijk op zoek naar een anti-Romney. Of meer nog naar de antipode van Obama. Dat Santorum de Obama-administratie even vergeleek met het Italië van Mussolini nemen ze er graag bij.
Wurggreep
De Republikeinse voorverkiezingen zijn ontaard in een selectieproces gedomineerd door extremisten die uitblinken in het labelen van mensen. Men deelt gretig etiketten uit – hoe simpeler, hoe beter. De Tea Party draagt hier een grote verantwoordelijkheid. Sinds de succesvolle passage bij de Congresverkiezingen in 2010 gijzelen ze de GOP. Ze ‘framen' iedereen kapot die niet in hun oerconservatieve winkel past: Romney? Een draaikont en mormoon. Ron Paul? Een libertaire anarchist. Newt Gingrich? Een vrouwenzot. En ga zo maar door. Sinds mei vorig jaar waren er al vier koplopers in de peilingen (Romney, Perry, Cain en Gingrich). Bij het minste succes krijgt een kandidaat de modderstroom van het eigen Republikeinse apparaat over zich heen. Kijk naar Gingrich en Cain, afgemaakt door de eigen rioolpers, gevoed door de eigen woordvoerders.
De Republikeinse partij, die pretendeert normen en waarden hoog in het vaandel te dragen, is verworden tot een spin- en framemachine, ijzersterk om iedereen als slechterik af te schilderen en elk beleidsinitiatief af te blokken. De Tea Party gijzelt de GOP, de GOP gijzelt het Congres, het Congres gijzelt Obama. Zo goed als niks raakt nog goedgekeurd, er is nauwelijks ruimte voor een positief alternatief. Degelijke wetgeving over partijgrenzen heen lijkt een relict uit het verleden.
En zo raakt het hele systeem geblokkeerd.
Herkenbaar? In Vlaanderen is er ook een partij die gretig grasduint in de Republikeinse draaiboeken, de N-VA. Een partij die pretendeert normen en waarden hoog in het vaandel te dragen, maar elke politieke tegenstrever afschildert als een schoothond van het establishment. Het is een strijd van één tegen allen, de goeden tegen de slechten. Off the record-gespin is een tweede natuur. De kunst van het compromis lijkt de antithese van de politiek.
En zo raakt het hele systeem geblokkeerd.
Jeb Bush
Er is niks mis met een beetje emo en strijd in de politiek. Mensen moeten zich kunnen herkennen in de boodschap én het profiel van hun kandidaat, zeker in een hypergepersonaliseerde strijd als de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar bovenal is politiek een confrontatie van idealen, van ‘waar willen we met zijn allen naartoe, nu we toch in dezelfde boot zitten'. Het unidimensionale positioneren van een kandidaat, het ‘bashen' van de tegenstander, het gebrek aan inhoudelijk debat, de karikaturen: het dreigt de GOP in haar eigen staart te doen bijten.
Maar misschien verenigt de afkeer voor Obama de Republikeinen, slikken ze hun emotionele overtuiging in en wint Romney the ticket. Met de economie als inzet van de verkiezingen en een meer pragmatischer middenkoers, is Romney niet eens kansloos.
Als het vervolg van de primaries een nek-aan-nekrace blijft tussen Romney en Santorum, of een andere aartsconservatief, dan stijgen Obama's kansen verder. De modder die de Republikeinen over elkaar uitstorten, geeft Obama argumenten voor zijn eigen campagne. De staatsman Obama zal intussen voorzichtig op de winkel letten.
Een laatste mogelijkheid is dat deze ‘voorverkiezing van de dwergen' leidt tot een complete patstelling in de GOP. Dan is het niet uitgesloten dat de echt grote jongens alsnog in het strijdperk treden. Kanshebbers die nu de kat uit de boom kijken. Kanshebbers die doorgaans niet zelf het vuile werk opknappen, maar het juiste moment afwachten. Onthoud de namen van Mitch Daniels of Jeb Bush, jawel, zoon en broer van.
